Wajngort → Diaz — Polish Citizenship by Descent
Potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego (art. 55 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim) — wnioskodawca Elijah Michael Salome-Diaz, linia pradziadka: Berek Lejb Wajngort z Ostrowi Mazowieckiej. Materiał roboczy przygotowany przez rodzinę — nie stanowi porady prawnej. Numery załączników (E1–E25) odsyłają do zbioru dokumentów towarzyszącego niniejszemu opracowaniu; pogłębiona analiza — w linkach przy poszczególnych sekcjach (strony po angielsku).
Wnioskodawca ubiega się o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego nabytego przez pochodzenie od prapradziadka Eliasa Weingarta (Eli Wajngorta) i pradziadka Berka Lejba Wajngorta, obu urodzonych w Ostrowi Mazowieckiej (zabór rosyjski). Łańcuch aktów stanu cywilnego obejmujący pięć pokoleń jest kompletny i poświadczony [E1–E7]; do tego osiem poświadczonych aktów z ksiąg ostrowskich [E12] z tłumaczeniami przysięgłymi [E13].
O wyniku sprawy rozstrzyga rok 1928. Elias naturalizował się w USA 23 V 1928 (Supreme Court — przyp. tłum.: stanowy sąd pierwszej instancji — hrabstwo Bronx) [E8]; jego żona Bessie oraz dzieci Trajna, Gita i Berek (wówczas 14-letni) przybyli do Nowego Jorku 28 VIII 1928, przez co Berek automatycznie nabył obywatelstwo USA na mocy sekcji 5 amerykańskiej ustawy z 1907 r. [E18]. Przy mechanicznym odczytaniu art. 11 i 13 ustawy z 1920 r. [E15] łańcuch uległby przerwaniu. Przeciwko takiemu wynikowi przedstawiono trzy argumenty (§04) — rodzina uznaje zastrzeżenie wojskowe art. 11 w odniesieniu do Eliasa (mężczyzna, lat 45, w przedziale 17–50 powszechnego obowiązku wojskowego wg ustawy z 1924 r., z udokumentowaną historią poboru rosyjskiego i brakiem jakiegokolwiek zwolnienia w aktach) za pytanie priorytetowe dla pełnomocnika — jest to zmiana ujęcia z 29 VII 2026 r.; wcześniejsza analiza traktowała ten argument jako pomocniczy (zob. §06, „Historia hierarchii argumentów”) — z argumentem „drogi przez matkę” (w oczekiwaniu na wynik USCIS) i argumentem braku zdolności małoletniego jako towarzyszącymi. Znane słabości akt ujawniono w §06, zamiast czekać, aż wyjdą na jaw.
| P | Osoba | Fakty kluczowe | Sytuacja obywatelstwa | Załączniki |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Elias Weingart (Ela Wajngort) ∞ Bessie (Basza Sura Tofel), ślub 2 III 1905, Ostrów | On: ur. 14 X 1882 Ostrów (akt polski; zob. §06), kowal, emigracja 1923, naturalizacja USA 23 V 1928, zm. 15 X 1941 Brooklyn. Ona: ur. 8/20 VII 1882 Ostrów, przyjazd 28 VIII 1928, zm. 29 IV 1973 Brooklyn, wdowa. | Oboje obywatele polscy z ustawy 1920 r. Jego naturalizacja 1928 = sporne zdarzenie powodujące utratę; data jej ewentualnej naturalizacji nieznana (G-1041 w toku przygotowania). | E6 E7 E8 E12 E13(132–134) |
| 2 | Berek Lejb Wajngort ★ (Ben Weingart) ∞ Marjorie Lazare | ur. 26 III 1914 Ostrów; przyjazd 28 VIII 1928 w wieku 14 lat, narodowość POLSKA na amerykańskiej karcie imigracyjnej; obywatelstwo USA nabył automatycznie z chwilą wjazdu; brak jakiegokolwiek śladu własnej naturalizacji (dwie kwerendy federalne); zm. 19 I 1983, Floryda. | Polak z ustawy 1920 r.; czy utracił obywatelstwo w 1928 r. (przez ojca albo przez własne nabycie pochodne) — to istota sprawy. | E5 E9 E10 E11 E13(138) |
| 3 | Eliot Weingart Sr. | ur. 2 VIII 1944, Brooklyn, syn Bena Weingarta i Marjorie. Nigdy nie zawarł małżeństwa z Irmą Salome. Aktu zgonu dotąd nie uzyskano. | Jeżeli Berek zachował obywatelstwo: Polak z urodzenia (okres ustawy 1920 r.). | E4 E23 |
| 4 | Eliot Lazare Weingart II → Salome Diaz | ur. IV 1974, Queens, ze związku pozamałżeńskiego; ojciec wskazany w akcie urodzenia; zmiana nazwiska 1995. | Właściwa ustawa z 1962 r.; kwestia ustalenia ojcostwa (§05, pyt. 7). | E2 E3 |
| 5 | Elijah Michael Salome-Diaz (wnioskodawca) | ur. 4 III 1995, North Hempstead, NY; rodzice: Eliot L. Salome-Diaz i Jessenia Mendez. | Ustawa z 1962 r.; zwykłe nabycie przez pochodzenie, o ile ogniwo P4 ustalone. | E1 |
Powiązanie tożsamości między aktami amerykańskimi i ostrowskimi: akt zgonu Eliasa (1941) podaje ojca „Hyman Weingart” = Chaim Pejsach Wajngort [E6/E13 Rep.132]; akt zgonu Bessie (1973) podaje ojca „Philip Toffel” i matkę „Frieda” = Froim Fiszek Tofel i Frejda z d. Jałowiec [E7/E13 Rep.133] — standardowe amerykanizacje imion (wnioskowanie). Pełne drzewo ze źródłami: Lineage (EN).
| Data | Zdarzenie | Załączniki |
|---|---|---|
| 14 X 1882 | Urodzenie Eliasa (Eli Wajngorta), Ostrów — akt nr 142/1889 (rejestracja opóźniona); księga meldunkowa: „wg protokołu 1884”; dokumenty amerykańskie: 5 I 1885 (§06) | E12 E13(132) E14 |
| 8/20 VII 1882 | Urodzenie Bessie (Baszy Sury Tofel), Ostrów — akt nr 46/1889 (rejestracja opóźniona) | E12 E13(133) |
| 2 III 1905 | Ślub — akt cywilny nr 5/1905, Ostrów (rabin jako urzędnik stanu cywilnego; oboje małżonkowie niepiśmienni — spójne z podpisami krzyżykiem na amerykańskiej deklaracji i petycji Eliasa [E8]) | E12 E13(134) |
| 1905 | Wpis czerwonym atramentem w księdze meldunkowej: Elias wezwany/przyjęty do służby wojskowej z poboru 1905 r. (przygotowano — jeszcze nie wysłano — zlecenie ponownego, uwierzytelnionego odczytania; E25 zarezerwowany) | E13(131) E14 |
| 10 VII 1906 / 1 V 1910 / 10 IV 1912 | Urodzenia dzieci, Ostrów: Froim Fiszel (Philip), Trajna (Tillie), Gita (Gertrude) | E12 E13(135–137) |
| 5 XI 1909? | Drugi wpis czerwonym atramentem, częściowo czytelny: „Zaliczony/wcielony…” (proponowane, niezweryfikowane odczytanie) z ołówkową datą 5/XI 1909 — w tłumaczeniu przysięgłym oznaczony jako nieczytelny; zlecenie ponownego odczytania przygotowane (E25 zarezerwowany) | E14 E25 |
| 1912 | Adnotacja w księdze meldunkowej: paszportu Eliasowi NIE wydano (dziennik wchodzący 1912, nr 341) | E13(131) E14 |
| 26 III 1914 | Urodzenie Berka Lejba Wajngorta, Ostrów — akt nr 18/1914; potwierdzone także pod przysięgą przez ojca w amerykańskiej petycji z 1928 r. | E12 E13(138) E8 |
| 31 I 1920 | Wejście w życie ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego — rodzina osiadła w Ostrowi nabywa obywatelstwo polskie (art. 2) | E15 |
| 30 I 1923 | Elias przybywa do Nowego Jorku, SS La Bourdonnais, Ellis Island (brak w aktach zwolnienia z polskiego obowiązku wojskowego przed emigracją) | E8 |
| 3 III 1923 | Deklaracja zamiaru (Declaration of Intention) nr 303724, Supreme Court, hrabstwo Nowy Jork (data urodzenia podana: 5 I 1885, „Lumzig”) | E8 |
| 16 II 1928 | Petycja o naturalizację nr 69730 złożona w Supreme Court, hrabstwo Bronx; wymienia żonę i 4 dzieci, w tym Berka (26 III 1914, ur. w Polsce); żona i troje młodszych dzieci wpisani jako „res. in Czechoslovakia” — zamieszkali w Czechosłowacji (§06) | E8 |
| 23 V 1928 | Elias przyjęty do obywatelstwa USA, Supreme Court hr. Bronx; numer certyfikatu naturalizacji odczytany jako 2554090. Wiek 45 lat — w przedziale 17–50 obowiązku wojskowego z ustawy z 1924 r. SPORNE ZDARZENIE POWODUJĄCE UTRATĘ. | E8 E15 |
| 28 VIII 1928 | Bessie, Trajna, Gita i Berek (14 l.) przybywają do Nowego Jorku, SS Paris (z Hawru). Karta imigracyjna Berka V-1331441 podaje narodowość: POLSKA. Z mocy sekcji 5 ustawy z 1907 r. Berek automatycznie nabywa obywatelstwo USA z chwilą wjazdu. | E9 E18 E21 |
| 26 III 1932 / 26 III 1935 | Berek kończy 18 / 21 lat — alternatywne daty graniczne art. 13 dla argumentu „drogi przez matkę” (§05, pyt. 3) | E15 |
| 15 X 1941 | Zgon Eliasa, Brooklyn (akt nr 20004; „citizen of USA”; ojciec „Hyman Weingart”) | E6 E6a |
| 2 VIII 1944 | Urodzenie Eliota Weingarta Sr., Brooklyn (nr 28471), syn Bena Weingarta i Marjorie | E4 |
| 29 IV 1973 | Zgon Bessie, Brooklyn (nr 156-73-307758), wdowa; „US” jako obywatelstwo wg zgłaszającego (bez daty — G-1041 ustali datę); pochowana na cmentarzu Beth David, Elmont | E7 E7a |
| IV 1974 | Urodzenie Eliota Lazare'a Weingarta II, Queens (nr 156-74-406386), ze związku pozamałżeńskiego; ojciec wskazany w akcie | E2 |
| 19 I 1983 | Zgon Berka, Floryda (nr 83-001278); nigdy nie odnaleziono aktu jego własnej naturalizacji; akt podaje obywatelstwo „U.S.A.” oraz podany stan urodzenia „Czechoslovakia” (§06); pochowany na Beth David, Elmont | E5 E10 E11 |
| 1995 | Zmiana nazwiska Weingart→Salome Diaz (N-298/1995); urodzenie Elijaha 4 III 1995 | E1 E3 |
| 2022–2023 | Poświadczone reprodukcje z Archiwum Państwowego (sprawa O-P.6342.239.2022); tłumaczenia przysięgłe Rep. 131–138/2023 | E12 E13 |
| 2024–2025 | Kwerendy NARA i USCIS: brak naturalizacji Berka; NARA wskazuje naturalizację Eliasa z 1928 r. (Bronx) | E10 E11 |
| IV–VII 2026 | Uzyskane poświadczone akty zgonu Eliasa i Bessie z urzędowymi poświadczeniami typu exemplification; pełny audyt dokumentacji i korekty (29 VII 2026); skany rosyjskich oryginałów w wysokiej rozdzielczości | E6 E7 E14 |
Zagadnienie. Art. 11 ustawy z 1920 r. przewidywał utratę obywatelstwa polskiego z mocy prawa przez nabycie obywatelstwa obcego; art. 13 rozciągał skutki utraty obywatelstwa przez męża/ojca na żonę i dzieci do lat 18. Do przezwyciężenia pozostają dwa zdarzenia mogące powodować utratę: (a) naturalizacja Eliasa z 23 V 1928 rozciągnięta na Berka przez art. 13, oraz (b) własne, automatyczne pochodne nabycie obywatelstwa USA przez Berka 28 VIII 1928 na mocy sekcji 5 ustawy z 1907 r. [E18]. Zweryfikowane teksty: [E15]; pełna analiza: Legal Theory (EN).
Argument I · Zastrzeżenie wojskowe art. 11 — pytanie priorytetowe (nowe ujęcie z 29 VII 2026) najmocniejszy, jeśli się potwierdzi
Końcowa klauzula art. 11: osoby obowiązane do czynnej służby wojskowej nabywają obce obywatelstwo skutecznie dopiero po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego; w przeciwnym razie Państwo Polskie nadal uważa je za obywateli polskich. Elias miał w maju 1928 r. 45 lat — mieścił się w przedziale 17–50 obowiązku z ustawy z 23 V 1924 r. (Dz.U. 1924 nr 61 poz. 609; przedział wg źródeł praktyków, tekst pierwotny do weryfikacji przez pełnomocnika) — a żadne zwolnienie nie figuruje w jakichkolwiek aktach. Poszlaki: wpis o poborze 1905 (możliwe odczytanie „przyjęty do służby”), częściowo czytelny wpis o zaliczeniu z 1909 r., odmowa wydania paszportu 1912 [E13(131) E14 E25]. Jeżeli zastrzeżenie obejmowało Eliasa, art. 13 nie miał czego rozciągać: Berek i Bessie nie utracili obywatelstwa.
Dla pełnomocnika: czy wystarcza sam ustawowy obowiązek z racji wieku (emigracja 1923; brak śladu rejestracji w polskim systemie wojskowym) i jakiego dowodu „braku zwolnienia” zażąda urząd? Ta sama logika zastrzeżenia zastosowana do Berka (mężczyzna, poniżej wieku służby przy nabyciu w 1928 r., później nigdy nie służył ani nie został zwolniony) to pytanie towarzyszące dla zdarzenia (b) — kwestia, czy urzędy rozciągają zastrzeżenie na pochodne nabycie przez małoletniego, wydaje się nieprzesądzona — do oceny pełnomocnika.
Argument II · Droga przez matkę (art. 13) oczekuje na E24 (G-1041)
Na mocy amerykańskiej ustawy Cable Act z 1922 r. Bessie nie nabyła obywatelstwa USA wraz z naturalizacją męża; pozostała cudzoziemką do ewentualnej własnej naturalizacji. Jej akt zgonu z 1973 r. podaje obywatelstwo „US” (wpis zgłaszającego, bez daty) [E7] — późniejsza naturalizacja jest więc prawdopodobna; pytanie brzmi, czy nastąpiła przed 18. urodzinami Berka (26 III 1932), czy przed 21. (26 III 1935) — zob. §05, pyt. 3. Kwerenda USCIS (G-1041) ustali datę [E24].
Dla pełnomocnika: mechanizm — dziecko podążające za wciąż polską matką mimo utraty po stronie ojca — nie ma dotąd w aktach przywołanej podstawy, a II OSK 2316/19 wskazuje kierunek przeciwny (dziecko traci obywatelstwo z tą samą chwilą, z którą traci je ojciec). Prosimy o szczerą ocenę.
Argument III · Brak zdolności małoletniego / nabycie niedobrowolne osłabiony po audycie — nadal do obrony
Berek nie dokonał żadnej czynności: obywatelstwo USA powstało z mocy prawa z chwilą wjazdu; jego ówczesna karta amerykańska podaje narodowość POLSKĄ [E9]; dwie kwerendy federalne nie wykazały żadnej jego własnej naturalizacji [E10 E11]. Rozumowanie okólnika MSW nr 18 z 1925 r. — małoletni nie może skutecznie zrzec się obywatelstwa — wspiera ten argument wyłącznie przez analogię: udokumentowany zakres okólnika to dzieci urodzone w USA (ius soli), a twierdzenie praktyków, że okólnik „jest nadal stosowany”, nie ma przypisanego źródła w praktyce urzędowej. Ujawnienie: wcześniejsza wersja akt przywoływała wyrok NSA II OSK 2316/19 jako wspierający; po lekturze pełnego tekstu (29 VII 2026) wyrok nie wspiera argumentu, a częściowo działa przeciw niemu. Zob. ramki korygujące w Legal Theory §4c (EN).
| Pozycja | Fakty | Ocena |
|---|---|---|
| Data urodzenia Eliasa | 14 X 1882 (akt nr 142/1889, rejestracja opóźniona) · „wg protokołu 1884” (księga meldunkowa) · 5 I 1885 (jego amerykańska deklaracja i petycja) | Za rozstrzygający przyjęto polski akt stanu cywilnego; zbieżność dat ~1884/1885 należy tłumaczyć praktyką rejestracji opóźnionych. Tożsamość potwierdza niezależnie imię ojca (Chaim Pejsach ↔ „Hyman”). |
| Data urodzenia Bessie | 8/20 VII 1882 (akt nr 46/1889) · „20 June 1882” (petycja Eliasa 1928) | Drobna rozbieżność w danych podanych przez zgłaszającego; akt polski rozstrzyga; tożsamość potwierdzają imiona rodziców. |
| „Czechoslovakia” | Petycja 1928: żona + troje dzieci „res. in Czechoslovakia”; akt zgonu z Florydy z 1983 r.: jako stan urodzenia Berka podano „Czechoslovakia” | Niewyjaśniony wpis o zamieszkaniu (możliwa omyłka pisarska urzędnika lub pobyt w tranzycie); miejsce urodzenia jest udokumentowane (Ostrów). Ujawnione pełnomocnikowi zamiast tuszowania. |
| Data urodzenia Eliota II | 26 IV 1974 wg jego aktu urodzenia i postanowienia z 1995 r.; wariant „30 IV” w odpisie zupełnym Elijaha i w nazwie zarchiwizowanego pliku | Otwarte; wyjaśnić jednorazowo na podstawie trzech dokumentów (E1, E2, E3). Bez wpływu na zagadnienia prawa polskiego. |
| Akt zgonu Eliasa (1941) | Wiek podany „58” (ur. 1882 → 59); zawód „iron worker” wobec kowala | Przybliżenia zgłaszającego; w granicach tolerancji. |
| Historia oznaczenia sądu | Roboczo oznaczano „NY County Sup. Ct.”; nagłówek petycji wskazuje hrabstwo Bronx dla naturalizacji 1928 (deklaracja 1923 — hrabstwo Nowy Jork) | Rozstrzygnięte 29 VII 2026 na podstawie petycji [E8]. |
| Wycofane przywołanie | II OSK 2316/19 przywoływano wcześniej jako wspierający argument III | Skorygowano 29 VII 2026 po lekturze tekstu pierwotnego; ramki korygujące pozostają widoczne w Legal Theory / Overview. |
| Akt zgonu Berka (1983) | Obywatelstwo „U.S.A.” (wpis zgłaszającego) | Spójne z analizą nabycia niedobrowolnego; nie dowodzi żadnej czynności dobrowolnej. |
| Historia hierarchii argumentów | Argument z zastrzeżenia art. 11 oznaczono 16 IV 2026 jako pomocniczy, bo ówczesne dowody (pobór 1905, odmowa paszportu 1912) są rosyjskie (zaborcze), a art. 11 dotyczy polskiego obowiązku wojskowego. Niniejsze streszczenie przedstawia go ponownie (29 VII 2026) jako pytanie priorytetowe, oparte na obowiązku z racji wieku wg ustawy z 1924 r. (45 lat w V 1928; brak zwolnienia w aktach), z wpisami rosyjskimi jako poszlakami | Ograniczenie „rosyjskie vs polskie” dokumentów poszlakowych pozostaje realne i nie jest ukrywane; strony analityczne zachowują datowane ramki dokumentujące obniżenie rangi argumentu — jako ślad audytu. Czy ujęcie „z racji wieku” się utrzyma — to właśnie §05 pyt. 1; kolejność argumentów należy do pełnomocnika. |
Kopie robocze przechowuje wnioskodawca (folder „Polish Citizenship Documents” z pełnym indeksem); rozstrzygają oryginały papierowe. Teksty prawne (E15–E20) do pobrania z katalogu sources/ tego serwisu (strona index).
| Nr | Opis |
|---|---|
| E1 | Elijah Salome-Diaz — akt urodzenia stanu Nowy Jork (1995, Local Reg. 871) |
| E2 | Eliot Lazare Weingart II — akt urodzenia NYC nr 156-74-406386 (1974) |
| E3 | Postanowienie o zmianie nazwiska, Queens Civil Ct. N-298/1995 (Weingart → Salome Diaz) |
| E4 | Eliot Weingart Sr. — akt urodzenia NYC nr 28471 (1944) |
| E5 | Berek (Ben) Weingart — akt zgonu, Floryda, nr 83-001278 (1983) |
| E6 / E6a | Elias Weingart — akt zgonu NYC nr 20004 (1941), obie strony aktu / exemplification DORIS (2026) |
| E7 / E7a / E7b | Bessie Weingart — akt zgonu NYC nr 156-73-307758 (1973) / exemplification DOHMH / potwierdzenie zamówienia |
| E8 | Elias — akta naturalizacyjne USA, jeden 4-stronicowy PDF ze wszystkimi czterema elementami: deklaracja nr 303724 (hr. Nowy Jork, 1923); Certificate of Arrival (La Bourdonnais, 1923); petycja nr 69730 (hr. Bronx, 1928); przysięga + orzeczenie 23 V 1928. Nr certyfikatu odczytany z orzeczenia: 2554090 (nazwa zarchiwizowanego pliku zawierała nieaktualny numer roboczy „2557490” — zmieniona 29 VII 2026) |
| E9 | Berek — karta identyfikacyjna imigranta Departamentu Pracy USA V-1331441 (28 VIII 1928, narodowość POLSKA) |
| E10 | Pismo NARA o wyniku negatywnym (2024): brak naturalizacji Berka; wskazuje naturalizację Eliasa z 1928 r. + korespondencja |
| E11 / E11a | Wynik USCIS GEN-10319396 (2025, negatywny dla Berka) / wcześniejsza odpowiedź GEN-10275078 |
| E12 | Poświadczony pakiet Archiwum Państwowego w Warszawie, Oddział w Pułtusku, sprawa O-P.6342.239.2022 — 8 aktów ostrowskich + pismo przewodnie dyrektora (2022) |
| E13 | Tłumaczenia przysięgłe Rep. 131–138/2023 (T. Pajączkowska, Toruń, 03.03.2023) — skany z pieczęcią, 9 stron |
| E14 | Skany rosyjskojęzycznych oryginałów w wysokiej rozdzielczości (14 obrazów, w tym zbliżenia rubryki „Otmietki” księgi meldunkowej, s. 449) |
| E15 | Ustawa z 20 I 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego — tekst angielski (Dz.U. 1920 nr 7 poz. 44) |
| E16 | Konstytucja RP z 1997 r., art. 34 — angielski tekst Trybunału Konstytucyjnego |
| E17 | Ustawa z 2 IV 2009 r. o obywatelstwie polskim — tłumaczenie angielskie (procedura z art. 55) |
| E18 | 8 FAM 301.9 — Departament Stanu USA (sekcja 5 ustawy 1907 r. in extenso + tabela 301.9-4) |
| E19 | USCIS Policy Manual, tom 12, część H, rozdz. 7 |
| E20 | Acheson v. Albert, 195 F.2d 573 (D.C. Cir. 1952) — orzeczenie powoływane jedynie pomocniczo (ang. persuasive authority; rozstrzygnięte pod rządami ustawy z 1934 r.) |
| E21–E25 | Zarezerwowane / w toku: poświadczony manifest SS Paris (NARA T715) · akt małżeństwa Berka i Marjorie · akt zgonu Eliota Sr. · wynik USCIS G-1041 dla Bessie · uwierzytelnione ponowne odczytanie wpisów czerwonym atramentem (Rep. 131) |